جوشآوردن ماشین یکی از رایجترین مشکلاتی است که رانندگان با آن مواجه میشوند؛ چه در حالت درجا و ترافیک شهری، چه در سربالایی و مسیرهای طولانی، و حتی گاهی در هوای سرد زمستان. این اتفاق نشانه اختلال در سیستم خنککننده موتور است و بیتوجهی به آن میتواند به قطعات حیاتی و پرهزینه خودرو آسیب برساند. در ادامه، هم علت دقیق این مشکل را بر اساس موقعیت و مدل خودرو بررسی میکنیم و هم میگوییم همین الان، اگر ماشینتان جوش آورده، چه باید بکنید.
جوش آوردن ماشین چیست؟
جوش آوردن ماشین وضعیتی است که در آن دمای موتور بیشازحد بالا میرود و سیستم خنککننده نمیتواند بهدرستی گرمای ایجادشده را کنترل کند. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که سطح آب رادیاتور پایین باشد، ترموستات گیر کرده باشد یا فن خنککننده عمل نکند. جوشآوردن باعث افزایش فشار در مدار خنککننده میشود و اغلب بخار از زیر کاپوت خارج میشود.
از این رو، اگر خودرو بهموقع متوقف نشود، خطر آسیب به واشر سرسیلندر، ترک برداشتن بلوک سیلندر و حتی از کار افتادن کامل موتور وجود دارد. توجه داشته باشید که علت جوش آوردن ماشین پژو نیز اغلب به عملکرد نادرست ترموستات یا خرابی در واترپمپ مربوط میشود که در مدلهای ۴۰۵ یا ۲۰۶ شایع است.
وقتی ماشین جوش آورد، چیکار کنیم؟
اگر همین الان ماشینتان جوش آورده، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- رانندگی را متوقف کنید. به رانندگی ادامه ندهید؛ گاز دادن و فشار روی موتور، دمای آن را بیشتر میکند.
- در اولین مکان امن توقف کنید، اما موتور را خاموش نکنید. خاموش کردن ناگهانی، گردش آب در رادیاتور را متوقف میکند و گرما در موتور حبس میشود که خطر چسبیدن رینگ به سیلندر را دارد. بگذارید موتور در حالت درجا روشن بماند تا فن کار کند.
- درپوش رادیاتور را باز نکنید تا موتور کاملاً خنک شود. فشار بخار و آب داغ زیر درپوش میتواند باعث سوختگی شدید شود. اگر مجبور به باز کردن هستید، حتماً با یک پارچه ضخیم و بسیار آرام این کار را انجام دهید.
- آب سرد مستقیماً روی موتور داغ نریزید؛ احتمال ترک خوردن پوسته موتور وجود دارد.
- اگر بعد از خنک شدن، ماشین دوباره جوش آورد، آن را با خودرو بر یا با کمک امدادخودرو به نزدیکترین تعمیرگاه منتقل کنید و از رانندگی طولانی با موتور داغ خودداری کنید.
علائم جوش آوردن ماشین چیست؟
از مهمترین علائم جوش آوردن ماشین بالا رفتن غیرعادی دمای موتور روی آمپر است، جایی که عقربه دما به ناحیه قرمز نزدیک میشود. همچنین ممکن است بخار یا دود سفید از زیر کاپوت بیرون بزند یا بوی نامطبوعی مانند سوختگی حس شود. افت توان موتور، خاموش شدن ناگهانی خودرو یا روشن شدن چراغ هشدار دمای بالا روی داشبورد نیز از دیگر علائم جوشآوردن ماشین هستند. علاوه بر این، صدای غیرطبیعی موتور یا ایجاد لکههای آب و بخار نیز از اطراف رادیاتور یا درپوش آن هم مشاهده میشود که نشانه وجود مشکل در سیستم خنککننده است.
علت جوش آوردن ماشین در هوای سرد؟
جوشآوردن در هوای سرد اگرچه غیرمعمول بهنظر میرسد، اما دلایل مشخصی دارد که در زیر بیان میکنیم:
- یخزدگی یا عملکرد نادرست ترموستات از دلایل اصلی این مشکل هستند.
- اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، جریان آب در موتور متوقف میشود و گرمای داخلی تخلیه نمیشود.
- در صورت نشت ضدیخ یا استفاده از آب خالص بهجای محلول ضدیخ و ضدجوش، دمای مناسب حفظ نمیشود.
درنظر داشته باشید که عملکرد ضعیف پمپ آب یا یخزدگی جزئی در بخشهایی از سیستم خنککننده، مانع گردش صحیح مایع و باعث افزایش دمای موتور میشود. در نتیجه، حرارت در موتور باقی میماند و باعث جوشآوردن خودرو میشود.
علت جوش آوردن ماشین در حالت درجا
وقتی خودرو در ترافیک، پشت چراغ قرمز یا پارکینگ با موتور روشن میماند، جریان هوا برای خنککاری طبیعی رادیاتور کم میشود و نقش سیستم خنککننده مکانیکی حیاتیتر میشود. شایعترین دلایل جوشآوردن در این حالت عبارتاند از::
- خرابی فن خنککننده: مانع از کاهش دمای موتور میشود.
- نقص در سنسور دمای آب: باعث فعال نشدن فن در زمان لازم میشود.
- کم بودن سطح مایع خنککننده: عملکرد مناسب سیستم خنککننده را مختل میکند.
- وجود هوا در مدار خنککننده: مانع از گردش مؤثر مایع در سیستم میشود.
- خرابی ترموستات: باعث مسدود شدن مسیر گردش آب و افزایش دمای موتور میشود.
- شرایط نامطلوب محیطی مانند ترافیک یا هوای گرم: خنککاری طبیعی را دشوارتر کرده و احتمال جوشآوردن را افزایش میدهد.
عوامل مؤثر در جوش آوردن ماشین در سربالایی
جوش آوردن ماشین در سربالایی به عوامل مختلف زیر بستگی دارد:
- سطح پایین مایع خنککننده
- خرابی یا گیر کردن ترموستات
- عملکرد ضعیف فن خنککننده
- گرفتگی یا رسوب در رادیاتور
- در برخی خودروها، تهویه رادیاتور هنگام حرکت کند یا ایستادن بهخوبی انجام نمیشود.
- استفاده از دنده نامناسب یا افزایش فشار روی موتور در سربالایی باعث افزایش دمای موتور شده و در نتیجه، احتمال جوشآوردن را بالا میبرد.
اگر خودروی شما پراید است، برای رفع جوش آوردن پراید در سربالایی، باید به صورت دقیق فن، سنسور دما، رادیات و هواگیری صحیح سیستم بررسی شوند.
علت جوش آوردن ماشین چیست؟
علت جوشآوردن معمولاً به یکی از این موارد برمیگردد.
- کم بودن یا نشت مایع خنککننده
شایعترین علت عمومی جوشآوردن در هر شرایطی. نشتی از شلنگها، رادیاتور یا واترپمپ باعث میشود موتور مایع کافی برای خنکسازی نداشته باشد.
- خرابی ترموستات
ترموستات مسیر گردش آب بین موتور و رادیاتور را کنترل میکند. اگر در حالت بسته گیر کند، آب خنک به موتور نمیرسد و دما بهسرعت بالا میرود.
- خرابی فن رادیاتور یا رله آن
فن وظیفه خنککاری اجباری رادیاتور را در سرعت پایین یا توقف بر عهده دارد؛ خرابی خود فن، رله یا سنسور دمای متصل به آن یکی از رایجترین علل جوشآوردن در ترافیک است.
- خرابی پمپ آب (واترپمپ)
پمپ آب مسئول گردش مایع خنککننده در کل مدار است. فرسودگی یا خرابی پروانه پمپ، گردش را مختل کرده و دمای موتور را افزایش میدهد.
- رسوب یا گرفتگی رادیاتور
تجمع رسوب یا زنگ در لولههای رادیاتور، جریان مایع خنککننده را کاهش میدهد و ظرفیت دفع حرارت را پایین میآورد.
- استفاده همزمان از کولر تحت شرایط پرفشار
استفاده از کولر در ترافیک یا سربالایی، بار کاری موتور را افزایش میدهد. کمپرسور کولر از توان موتور استفاده میکند و گرمای مضاعف تولید میکند. در برخی خودروها، فن خنککننده فقط هنگام روشن بودن کولر فعال میشود؛ در این حالت اگر کولر خاموش باشد، خنککاری کافی انجام نمیشود. این ترکیب بهخصوص در پراید انژکتور دیده میشود، جایی که خرابی جزئی فن یا ضعف ترموستات همراه با فشار کمپرسور کولر، بهسرعت باعث جوشآوردن میشود.
جوش آوردن ماشین در مدلهای مختلف
اگرچه مکانیزم کلی جوشآوردن در همه خودروها یکسان است، اما برخی مدلها بهدلیل طراحی سیستم خنککننده یا حساسیت قطعات خاص، بیشتر با این مشکل مواجه میشوند.
جوش آوردن پراید (انژکتور و کاربراتوری)
در پراید، بهخصوص نسخه انژکتوری، ترکیب فن ضعیفتر، حجم کم مایع خنککننده و حساسیت بالای ترموستات باعث میشود جوشآوردن سریعتر از خودروهای بزرگتر اتفاق بیفتد. رایجترین علل در پراید عبارتاند از خرابی فن یا رله آن، هواگیری ناقص سیستم خنککننده بعد از تعویض ضدیخ، و ضعف ترموستات. اگر پراید شما در سربالایی یا حالت درجا مکرراً جوش میآورد، ابتدا فن و رله آن و سپس هواگیری کامل رادیاتور را بررسی کنید.
جوش آوردن پژو (۲۰۶، ۴۰۵، پارس، آردی)
در خانواده پژو (۲۰۶، ۴۰۵، پارس و نسخههای آردی)، علت جوشآوردن اغلب به عملکرد نادرست ترموستات یا خرابی واترپمپ برمیگردد که در این مدلها شایعتر از سایر خودروهاست. در مدلهای آردی، وجود هوا در مسیر گردش آب پس از تعویض ضدیخ یا شلنگ، یکی از دلایل رایج جوشآوردن است که با هواگیری صحیح رادیاتور برطرف میشود. در پژو پارس، سنسور دمای آب معیوب یا عدم فعال شدن فن در دمای مناسب، از دلایل شایع دیگر است.
دلیل روشننشدن ماشین بعد از جوشآوردن چیست؟
اگر خودرو پس از جوشآوردن روشن نمیشود، احتمال آسیب جدی به اجزای داخلی موتور وجود دارد. یکی از رایجترین مشکلات، سوختن واشر سرسیلندر است که در کاهش تراکم سیلندر و ناتوانی در استارت موثر است. همچنین ممکن است موتور قفل حرارتی شده باشد؛ یعنی بر اثر گرمای بیش از حد، قطعات فلزی مانند پیستون ماشین و سیلندر به هم چسبیده باشند. گاهی نیز سنسورهای حرارتی و سیستم ECU با دمای بالا دچار اختلال شده و استارت را غیرفعال میکنند. در مواردی نیز ممکن است باتری یا استارت، تحت تأثیر حرارت شدید، عملکرد خود را از دست بدهند و مانع از روشن شدن مجدد خودرو میشوند.
کولر چه تأثیری بر جوش آوردن ماشین دارد؟
استفاده از کولر در زمانهایی که خودرو تحتفشار است، مانند ترافیک یا سربالایی، باعث افزایش بار کاری روی موتور میشود. سیستم تهویه با استفاده از کمپرسور، از توان موتور بهره میبرد و گرمای مضاعفی ایجاد میکند. اگر سیستم خنککننده ظرفیت کافی نداشته باشد یا دچار نقص باشد، استفاده همزمان از کولر باعث بالا رفتن دمای موتور و در نهایت باعث جوشآوردن خودرو میشود.
در برخی خودروها، فن خنککننده تنها هنگام روشن بودن کولر فعال میشود؛ در چنین مواردی اگر کولر خاموش باشد، خنککاری انجام نمیشود و دمای موتور بالا میرود. بنابراین کولر هم بهطور مستقیم و هم غیرمستقیم در این مسئله نقش دارد که در خودروهایی مانند پراید انژکتور دیده میشود. از این رو، علت جوش آوردن پراید انژکتور ترکیبی از خرابی فن، ضعف ترموستات و فشار کمپرسور کولر است.
عوارض جوش آوردن ماشین کداماند؟
جوشآوردن ماشین اگر بهموقع کنترل نشود، عوارض سنگینی در پی دارد:
- سوختن واشر سرسیلندر (تعمیر پرهزینه)
- ترک خوردن یا تاب برداشتن سرسیلندر
- آسیب به پیستونها و سوپاپها
- نشت مایع خنککننده و خرابی رادیاتور
- ترک در بلوک سیلندر
- قفل کردن کامل موتور (گیرپاژ)
این عوارض علاوه بر هزینه تعمیر سنگین، در صورت وقوع در جاده، امنیت سرنشینان را نیز به خطر میاندازند.
روشهای جلوگیری از جوش آوردن ماشین
برای پیشگیری از جوش آوردن ماشین، نگهداری منظم سیستم خنککننده ضروری است. باید بهصورت دورهای سطح مایع خنککننده بررسی و در صورت نیاز با ترکیب مناسب ضدیخ و آب پر شود. تمیز بودن رادیاتور (سالی یک بار بهتر است تمیز شود)، عملکرد صحیح ترموستات و سالم بودن فن خنککننده از دیگر موارد مهم هستند. همچنین هواگیری مدار خنککننده و بررسی نشتهای احتمالی نباید فراموش شود. در تابستان از فشار بیشازحد به موتور، مانند استفاده طولانی از کولر در ترافیک، پرهیز شود. استفاده صحیح از دنده در سربالایی و رعایت سرعت مناسب در رانندگی نیز نقش مهمی در جلوگیری از افزایش دمای موتور دارد.
سخن پایانی
جوشآوردن ماشین یکی از مشکلات شایع خودروهاست که اغلب به دلیل اختلال در سیستم خنککننده رخ میدهد؛ از خرابی فن و ترموستات گرفته تا کمبود مایع خنککننده و شرایط سخت مثل درجا ماندن در ترافیک، سربالایی یا هوای سرد. برخی مدلها مانند پراید و خانواده پژو (۲۰۶، ۴۰۵، پارس، آردی) بهدلیل ویژگیهای سیستم خنککنندهشان بیشتر در معرض این مشکل هستند. اگر ماشینتان همین الان جوش آورده، اول توقف کنید، درپوش رادیاتور را باز نکنید و اجازه دهید موتور خنک شود؛ سپس با بررسی و سرویس منظم سیستم خنککننده، از تکرار این مشکل جلوگیری کنید.
سوالات متداول
آیا جوش آوردن ماشین میتواند به موتور آسیب برساند؟
جوش آوردن ماشین خسارتهای جدی به موتور وارد میکند. این وضعیت اغلب منجر به آسیب دیدن واشر سرسیلندر، تاب برداشتن سرسیلندر یا حتی خرابی کامل موتور میشود و در صورت بیتوجهی، هزینههای سنگینی برای تعمیر در پی دارد.
آیا جوش آوردن ماشین فقط در فصل تابستان اتفاق میافتد؟
جوش آوردن ماشین محدود به تابستان نیست و در فصل زمستان نیز اتفاق میافتد، بهویژه زمانی که ترموستات درست کار نکند یا از ضدیخ بهدرستی استفاده نشده باشد. اختلال در عملکرد سیستم خنککننده در هوای سرد نیز باعث افزایش دمای موتور میشود.
چند وقت یکبار باید سیستم خنککننده را سرویس کنم؟
سیستم خنککننده خودرو باید بهصورت منظم بررسی و سرویس شود؛ معمولاً توصیه میشود هر ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر یا حداقل سالی یکبار این کار انجام گیرد. این بازه به شرایط رانندگی و نوع خودرو نیز بستگی دارد و رسیدگی منظم از بروز مشکلاتی مثل جوشآوردن جلوگیری میکند.
