روغنموتور وظیفه دارد قطعات داخلی موتور را روانکاری کند (روانسازی قطعات)، حرارت را کاهش دهد (خنکسازی) و ذرات آلاینده (پاکسازی موتور) را از سیستم خارج کند. تعویض بهموقع آن بر طول عمر موتور نیز مستقیماً تأثیرگذار است. در مقابل، روغن کهنه بهتدریج کارایی خود را از دست داده و نهتنها از قطعات محافظت نمیکند، بلکه میتواند موجب افزایش اصطکاک، مصرف سوخت بیشتر و حتی خرابیهای جدی در موتور شود. عدم توجه به این موضوع میتواند منجر به سایش زودرس قطعات، افزایش مصرف سوخت و هزینههای تعمیراتی سنگین شود..
از همین رو، دانستن زمان مناسب تعویض روغنموتور و رعایت نکات مرتبط با آن، کلید اصلی برای افزایش عمر مفید و بازدهی خودرو است؛ بنابراین، چند وقت یکبار باید روغن خود را عوض کنید و کجا باید این کار را انجام دهید؟ در ادامه این راهنما، بهترین زمان تعویض روغنموتور خودرو و موتورسیکلت و همچنین تمام نکات ضروری، علائم هشداردهنده، ابزارها و مراحل تعویض را برای حفظ سلامت و افزایش طول عمر موتور بررسی خواهیم کرد.
بهترین زمان تعویض روغنموتور خودرو
در گذشته معمول بود که خودروها هر ۳۰۰۰ مایل (تقریباً ۴۸۰۰ کیلومتر) نیاز به تعویض روغن داشتند، اما امروزه به لطف روانکنندههای مدرن، این فاصله زمانی بیشتر شده و معمولاً بین ۵۰۰۰ تا ۷۵۰۰ مایل و حتی در برخی خودروهایی که از روغن کاملاً سنتتیک استفاده میکنند، تا ۱۵۰۰۰ مایل نیز افزایش یافته است. برای خودروهای قدیمیتر معمولاً دو نوع برنامه نگهداری وجود دارد: یکی برای شرایط رانندگی عادی و دیگری برای شرایط سخت یا سنگین (مثل رانندگیهای کوتاه زیر ۸ کیلومتر، دمای بسیار بالا یا پایین، ترافیک سنگین، یا یدک کشیدن بار).
اگر خودروی شما در دسته شرایط سخت قرار میگیرد، باید برنامه دقیقتر و فشردهتر را که در دفترچه راهنمای خودرو آمده رعایت کنید. در غیر این صورت، همان فاصله زمانی معمول برای تعویض روغن کافی است. در خودروهای جدیدتر، معمولاً سیستم هوشمند پایش عمر روغن (Oil-Life Monitoring System) وجود دارد که باتوجهبه نحوه استفاده و شرایط رانندگی، زمان مناسب تعویض روغن را محاسبه کرده و هشدار میدهد. پس از تعویض روغن، تعمیرکار باید این سیستم را ریست (Reset) یا بازنشانی کند تا اطلاعات جدید ثبت شود.
پس بهترین زمان تعویض روغنموتور خودرو معمولاً بر اساس مسافت پیمودهشده یا زمان تقویمی تعیین میشود و اغلب هر ۱۰۰۰۰ مایل، ۱۵۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه (هر کدام که زودتر اتفاق بیفتد) یکبار توصیه میشود. این بازه بسته به نوع روغن (معدنی، نیمه سنتتیک یا تمام سنتتیک) و شرایط رانندگی تغییر میکند. مثلاً این فواصل زمانی باید در شرایط رانندگی سخت به نصف کاهش یابد. درهرصورت، صرفنظر از اینکه هرچند وقت یکبار روغن را عوض میکنید، توصیه میکنیم سطح روغن را ماهی یکبار بررسی کرده و در صورت نیاز، آن را تعویض کنید.همچنین اگر زیاد رانندگی نمیکنید، سازندگان خودرو پیشنهاد میکنند حداقل سالی یکبار روغن را تعویض کنید، حتی اگر هنوز چراغ هشدار تعویض روغن روشن نشده باشد.
عمر مفید روغنموتور خودرو چقدر است؟
عمر مفید روغنموتور خودرو به طور متوسط بین ۳ تا ۱۲ ماه یا ۵۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ کیلومتر است، اما روغنهای سنتتیک میتوانند تا دو برابر این مدت دوام بیاورند. روغنهای سنتتیک تا حدود ۵ سال در بطری بسته دوام میآورند، در حالی که روغنهای معمولیِ بازنشده در محیط خنک و خشک تا ۲ تا ۵ سال ماندگاری دارند، اما پس از باز کردن باید سریع مصرف شوند.
همچنین در شرایط سخت (سفرهای کوتاه، گرما یا سرمای شدید، ترافیک) زمان تعویض روغنموتور کوتاهتر (حدود هر ۵۰۰۰ کیلومتر) است. عواملی مانند دمای بالا، گرد و غبار و رانندگی شهری کوتاهمدت باعث تجزیه سریعتر روغن و از دست رفتن خواص روانکاری آن میشوند. آزمایشهای آزمایشگاهی نشان میدهد که پس از ۸۰۰۰ کیلومتر، ویسکوزیته روغن تا ۳۰ درصد کاهش مییابد و رسوبات کربنی تشکیل میشود.
جدول تعویض روغنموتور برای انواع خودرو
جدول زیر بر اساس توصیههای سازندگان و شرایط استاندارد ایران تنظیم شده و برای آگاهی از زمان تعویض روغنموتور پراید یا زمان تعویض روغنموتور کوییک میتواند راهنمای شما باشد. با این حال، همیشه دفترچه راهنما را اولویت دهید؛ در شرایط سخت (ترافیک، گرما، سفر کوتاه) فواصل کوتاهتر میشود. سطح روغن را ماهانه بررسی کنید و فیلتر را همزمان تعویض کنید.
| خودرو | مسافت عادی (کیلومتر) | شرایط سخت (کیلومتر) | زمان (ماه) | حجم روغن (لیتر) |
| پراید | ۱۰,۰۰۰ | ۵,۰۰۰ | هر ۶ ماه | ۳.۵ |
| پژو ۲۰۶/۲۰۷ | ۷,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ | ۵,۰۰۰ تا ۷,۰۰۰ | هر ۶-۸ ماه | ۳.۵-۴ |
| سمند (EF7/XU7) | ۶,۰۰۰ تا ۱۲,۰۰۰ | ۶,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ | هر ۶ ماه | ۴.۵ |
| پژو پارس | ۶,۰۰۰ تا۱۰,۰۰۰ | ۵,۰۰۰ | هر ۶ تا ۱۲ماه | ۴.۵ |
| تیبا/کوییک | ۱۰,۰۰۰ | ۵,۰۰۰ | هر ۶ تا ۱۲ماه | ۳-۳.۵ |
| شاهین | ۷,۰۰۰ تا۸,۰۰۰ | ۴,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰ | هر ۶ تا ۸ ماه | ۴.۵ |
| خودروهای خارجی | ۱۵,۰۰۰ | – | هر ۱۲ ماه | – |
علائم زمان تعویض روغنموتور کداماند؟
مهمترین علائم زمان تعویض روغنموتور عبارتاند از:
- تیره و سیاه شدن روغن روی گیج
- کاهش سطح روغن
- صدای غیرعادی موتور مانند تقتق
- نشت بوی روغن سوخته یا گرمای بیش از حد داخل کابین
- خروج دود غلیظ از اگزوز و افزایش دمای موتور
اگر روغن بسیار تیره یا غلیظ شود، به این معنی است که حاوی مقدار زیادی کثیفی و ناخالصی است. یا اگر موتور شروع به تولید صداهای غیرمعمول کند، ممکن است روغن توانایی روانکاری مؤثر خود را از دست داده باشد. خروج دود غلیظ از اگزوز هم نشانه این است که روغنسوخته وارد احتراق میشود.
اکثر خودروهای مدرن دارای سیستم هشدار یا چراغی روی داشبورد هستند تا شما را از هرگونه مشکل مربوط به روغن مطلع کنند. اگر چراغ هشدار روغن روشن شود یا خودرو شتاب کمتری داشته باشد، فوراً اقدام کنید؛ زیرا این نشانهها حاکی از آلودگی و از دست رفتن خاصیت روغن هستند. همچنین اگر متوجه شدید که ماشین شما سوخت بیشتری نسبت به حالت معمول مصرف میکند، میتواند به دلیل روغنی باشد که دیگر در کاهش اصطکاک در موتور مؤثر نیست. در صورت مشاهده هر علامت، فوراً روغن را تعویض و فیلتر را هم عوض کنید. سیستم پایش روغن در خودروهای جدید را ریست کنید.
عوامل مؤثر بر زمان تعویض روغن موتورسیکلت
عوامل کلیدی بر زمان تعویض روغنموتور سیکلت عبارتاند از:
- نوع روغن (معدنی هر ۳۰۰۰-۴۰۰۰ کیلومتر؛ نیمه سنتتیک ۶۰۰۰-۷۰۰۰ کیلومتر؛ سنتتیک ۸۰۰۰-۱۲۰۰۰ کیلومتر)
- شرایط رانندگی مانند ترافیک سنگین، مسیرهای ناهموار خاکی/شنی، دمای بالا، شتابگیری ناگهانی یا توقفهای مکرر (۱۰۰۰-۲۰۰۰ کیلومتر)
- نوع موتورسیکلت مانند شهری (۲۰۰۰-۳۰۰۰ کیلومتر)؛ اسپرت/آفرود (۱۰۰۰-۱۵۰۰ کیلومتر)؛ تورینگ (۴۰۰۰-۵۰۰۰ کیلومتر)
- میزان کارکرد و مسافت مانند رانندگی کوتاه (<۳۰ دقیقه) یا کم مسافت باعث تجمع رطوبت، تسریع خرابی روغن و نیاز به تعویض زودتر (هر ۱.۵-۳ ماه) میشود
- دما و گرمای موتور، شرایط گرم یا سخت، روغن را سریعتر تجزیه میکند
بااینحال، بازهم تأکید میکنیم که دفترچه راهنما بهترین مرجع برای زمان تعویض روغنموتور سیکلت است، اما در شرایط سخت، بهتر است زودتر از موقع تعویض را انجام دهید.
جدول تعویض روغنموتور برای انواع موتورسیکلت
اولین تعویض (صفرکیلومتر) بهتر است پس از ۵۰۰-۱۰۰۰ کیلومتر انجام شود. در ضمن نوع روغن نیز بر زمان تعویض تأثیرگذار است: معدنی هر ۱۰۰۰-۱۵۰۰ کیلومتر؛ نیمه سنتتیک ۲۰۰۰-۳۰۰۰؛ سنتتیک ۳۰۰۰-۵۰۰۰. برای زمان تعویض روغنموتور سیکلت، این جدول را مبنا قرار دهید و در شرایط سخت بازه را نصف کنید.
| نوع موتورسیکلت | مسافت عادی (کیلومتر) | شرایط سخت (کیلومتر) | زمان (ماه) |
| شهری (هوندا ۱۲۵) | ۲۰۰۰-۴۰۰۰ | ۱۰۰۰-۲۰۰۰ | هر ۳-۶ ماه |
| اسپرت/مسابقهای | ۱۰۰۰-۲۰۰۰ | ۸۰۰-۱۵۰۰ | هر ۲-۳ ماه |
| تورینگ/مسافرتی | ۴۰۰۰-۵۰۰۰ | ۲۰۰۰-۳۰۰۰ | هر ۶ ماه |
| آفرود/کراس | ۱۰۰۰-۱۵۰۰ | ۸۰۰-۱۰۰۰ | هر ۱.۵-۳ ماه |
| اسکوتر (یاماها، هوندا) | ۳۰۰۰-۸۰۰۰ | ۱۵۰۰-۴۰۰۰ | هر ۳-۶ ماه |
| بنزینی سنگین | ۳۰۰۰-۵۰۰۰ کیلومتر | ۱۵۰۰-۲۵۰۰ | هر ۶ ماه |
روشهای تعویض روغنموتور خودرو
دو روش اصلی وجود دارد: تعویض در تعمیرگاه با دستگاه تماماتوماتیک که روغن کامل تخلیه میشود یا تعویض دستی با باز کردن پیچ تخلیه. روش دستی ارزانتر و رایجتر بوده و در خانه نیز قابل انجام است اما نیاز به دقت دارد تا فیلتر روغن نیز عوض شود. انتخاب روش بستگی به دسترسی و مهارت دارد.
ابزار موردنیاز برای تعویض روغنموتور خودرو
لیست ابزارهای موردنیاز برای تعویض روغنموتور خودرو عبارتاند از:
- آچار تخلیه کارتل: معمولاً ۱۴-۱۷ میلیمتر (آچار بکس یا رینگی) برای باز کردن پیچ زیر موتور
- آچار فیلتر روغن: انبری، کاسهای یا زنجیری برای باز کردن فیلتر
- تابه یا ظرف تخلیه: ظرفیت ۵-۷ لیتر برای جمعآوری روغن قدیم
- قیف: برای ریختن روغن جدید بدون ریزش روی قطعات دیگر
- دستکش و عینک ایمنی: محافظت از دست و چشم در برابر روغن داغ
- جک، پایه جک یا رمپ: برای بلندکردن خودرو (اختیاری اگر چاله دارید)
مراحل تعویض روغنموتور خودرو
مراحل تعویض روغن به روش سنتی (در خانه) به این ترتیب است:
- آمادهسازی: خودرو را روی سطح صاف پارک کنید، ترمزدستی را بکشید، موتور را ۵-۱۰ دقیقه گرم کنید. جک بزنید تا زیر خودرو دسترسی داشته باشید. ظرف تخلیه، آچار، فیلتر جدید، دستکش و روغن مناسب را هم آماده کنید
- تخلیه روغن قدیمی: درپوش پرکننده روغن را باز کنید. زیر کارتل، پیچ تخلیه را با آچار بازکرده و روغن را کامل تخلیه کنید (۱۰-۱۵ دقیقه صبر کنید)
- تعویض فیلتر: فیلتر قدیمی را با آچار مخصوص باز کنید، محل را تمیز کنید. فیلتر جدید را کمی روغن بزنید و با دست (سپس آچار) محکم کنید
- پر کردن روغن جدید: پیچ تخلیه را با گشتاور مناسب ببندید. خودرو را پایین آورید، روغن جدید (حجم مشخص در دفترچه) را از درپوش بریزید
- بررسی نهایی: موتور را ۲-۵ دقیقه روشن کنید، سپس خاموش کنید، ۵ دقیقه صبر کنید. با گیج سطح روغن را چک و تنظیم کنید. تماًم نشتی را بررسی کنیید. این مراحل حدود ۳۰ دقیقه زمان میبرد
عوارض عدم تعویض بهموقع روغنموتور خودرو
عدم تعویض روغن در زمان مناسب باعث آلودگی، افت کیفیت و ازدسترفتن خاصیت روانکاری، خنککنندگی و تمیزکنندگی آن و بالطبع منجر به آسیبهای جدی به موتور میشود. توصیه ما این است که حداکثر زمان تعویض روغنموتور را رعایت کنید تا از مشکلات و عوارض رایج زیر جلوگیری کنید:
- افزایش اصطکاک و ساییدگی قطعات: روغن کثیف زبر شده و فلزات را میساید، این امر منجر به خرابی پیستون، رینگ و سیلندر میشود
- یاتاقان زدن موتور: لختهشدن روغن باعث گیرکردن یاتاقانها و آسیب به اویل پمپ، تسمه تایم و سرسیلندر میشود
- صدای غیرعادی و لرزش موتور: تقتق، ضربه و سفتی دندهها به دلیل اصطکاک بالا
- کاهش شتاب و عملکرد: مصرف سوخت بیشتر، دود غلیظ و گرمای بیش از حد
- ازکارافتادن کامل موتور: در موارد شدید، سوراخشدن بلوک موتور و هزینههای سنگین تعمیر
جمعبندی
تعویض بهموقع روغنموتور نهتنها عمر مفید پیشرانه خودرو را به طور چشمگیری افزایش میدهد، بلکه از هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری کرده و عملکرد بهینه و ایمنی رانندگی را تضمین میکند. رعایت زمان تعویض روغنموتور، جدولهای توصیهشده بر اساس نوع خودرو، شرایط رانندگی و نوع روغن، همراه با چک منظم سطح و علائم هشدار، کلید حفظ سلامت موتور است. با روغن تازه، موتور شما روانتر کارکرده، مصرف سوخت کاهش یافته و آلایندگی کمتری خواهد داشت. حالا زمان عمل است: دفترچه راهنما را باز کنید، ابزارها را آماده کنید و برنامه سرویس منظم بگذارید تا خودروتان سالها همراهتان بماند.
همیارحامی تنها مرجع رسمی تضمین اصالت شمعهای خودرو NGK و لوازمیدکی در ایران است که با ارائه برچسبهای شناسه اصالت، بات هوشمند اصالتسنجی مبتنی بر هوش مصنوعی و ضمانت کیفیت محصولات ژاپنی اصل، به کاربران کمک میکند تا از خرید کالاهای تقلبی اجتناب کنند و عملکرد بهینه موتور، کاهش مصرف سوخت و افزایش عمر خودرو را تجربه نمایند. این پلتفرم با تمرکز بر شمعهای ایریدیمی، پلاتینیومی و سوزنی پایهبلند/پایه کوتاه، خدمات پس از فروش ۲۴ ساعته و فروشگاههای معتبر را پشتیبانی میکند. برای حفظ سلامت پیشرانه، شمعهای NGK اصل را با ضمانت اصالت از همیارحامی تهیه کنید.
کیفیت را با رنگ (شفاف کهربایی تازه است، تیره/سیاه کثیف)، بو (سوخته؛ یعنی کهنه) و غلظت (رقیق یا لزج) چک کنید. از گیج ماهانه استفاده کنید و گواهی استاندارد (API/SAE) را ببینید.
بله؛ گرمای شدید یا سرمای زیاد روغن را سریعتر تجزیه میکند. در مناطق گرم/سرد یا گردوغبار، فواصل تعویض ۲۰-۳۰% کوتاهتر خواهد شد.
معمولاً خیر؛ روغنهای مدرن حاوی افزودنیهای لازم (ضد اکسیدان، ضد سایش) هستند. افزودنی اضافی میتواند تعادل را برهم زده و رسوب ایجاد کند، مگر سازنده توصیه کند.
سنتتیک، به علت پایداری حرارتی بالاتر، عمر طولانیتر (تا ۱۵۰۰۰ کیلومتر)، عملکرد بهتر در دماهای شدید. روغنموتور معمولی برای رانندگی عادی ارزانتر، مناسب است.
سطح روغن را پس از ۱۰۰ کیلومتر چک کنید، نشتی را بررسی کنید، موتور را ۵ دقیقه روشن کنید. فیلتر را همزمان عوض کرده و سیستم پایش را ریست کنید.
از اپلیکیشنهای یادآوری (مانند Oil Change Reminder)، دفترچه سرویس یا تقویم گوشی استفاده کنید. کیلومترشمار را علامت بزنید و هر ۳ ماه چک کنید.
