تصور کنید در یک روز گرم تابستانی در ترافیک گیر افتادهاید و ناگهان کولر خودرو از کار میافتد! یا در سرمای استخوانسوز زمستان، بخاری ماشین بهجای هوای گرم، فقط باد سرد میزند! اینجاست که اهمیت سیستم تهویه خودرو بهخوبی خودش را نشان میدهد. سیستم تهویهمطبوع خودرو آرامش شما را در طول رانندگی تضمین میکند و نقشی مهمی در ایمنی، تهویه مناسب کابین و حتی سلامت شیشهها در هوای مرطوب دارد.
در این مقاله از همیار حامی نگاهی دقیق به بخشها و عملکرد این سیستم مهم، علائم خرابی آن و مهمتر از همه دلایل از کار افتادن آن خواهیم انداخت. اگر میخواهید از هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری کنید و همیشه در شرایط مطلوب رانندگی کنید، مطالعه این مطلب را از دست ندهید!
سیستم تهویه خودرو چیست و چه وظیفهای دارد؟
سیستم تهویه خودرو هوای بیرون را میگیرد، آن را تنظیم و با کمک فن، وارد فضای داخل ماشین میکند. اگر فکر میکنید که این سیستم فقط شامل کولر یا بخاری است، اشتباه خواهید کرد؛ چراکه کولر و بخاری تنها بخشهایی از این سیستم هستند. سیستم تهویهمطبوع خودرو مثل یک پنکه کار میکند، با این تفاوت که هوایی تنظیمشده و راحتتر را وارد کابین میکند.
سیستمهای گرمایشی و سرمایشی فقط دما را بالا یا پایین میبرند؛ اما تهویه مطبوع علاوه بر تنظیم دما، هوای تازه و تمیز به داخل میفرستد و به گردش هوای داخل خودرو کمک میکند. همچنین در روزهای سرد، از بخار گرفتن شیشهها جلوگیری میکند و هوای دلپذیری برای سرنشینان ایجاد خواهد کرد. بهصورت کلی وظایف سیستم تهویه خودرو شامل موارد زیر است:
- کنترل کردن دما به کمک گرمایش و سرمایش
- کنترل کردن رطوبت داخل خودرو با استفاده از خشک کردن جریان هوا
- کنترل کردن سرعت وزش و تصفیه هوا
- تصفیه و پاککردن هوا و ایجاد هوای مناسب برای سرنشینان
انواع سیستم تهویه خودرو را بشناسید
همانند بیشتر بخشهای خودرو، سیستم تهویه خودرو هم بهروز شده است. درحالحاضر سیستم تهویهمطبوع خودرو به دو صورت دستی و اتوماتیک وجود دارند که در ادامه به بررسی هر دو نوع پرداختهایم:
- سیستم تهویه دستی: همانطور که از نام آن پیدا است، این سیستم با دستور راننده یا سرنشینان خودرو دمای هوای داخل را تغییر میدهد. درصورتی که راننده درجه فن را کم یا زیاد کند، شدت و قدرت سیستم تهویه ماشین هم بالا یا پایین میرود. یکی از بزرگترین مشکلات سیستم دستی، عدم امکان تنظیم دمایی ثابت برای کارکردن فنها است.
- سیستم تهویه اتوماتیک: این سیستم بهصورت کاملا اتوماتیک عمل میکند و به کمک سنسورهایی که دارد، دمای داخل ماشین را تنظیم خواهد کرد. در این سیستم دما در حالت ثابت باقی میماند. برای مثال اگر راننده بخواهد دمای داخل کابین را روی 18 درجه ثابت باشد، سیستم تهویه با استفاده از سنسورهای داخل کابین، دما را اندازهگیری میکند و برای کنترلر ورودی ارسال خواهد کرد. در این شرایط فنها بهصورت اتوماتیک تغییر میکنند تا دمای داخل کابین روی 18 درجه ثابت بماند.
قسمتهای گوناگون سیستم تهویه خودرو
هر سیستم تهویه خودرو از چند قسمت مختلف تشکیل شده است. هر کدام از این بخشها وظیفه خاصی را برعهده دارند تا در نهایت عملکرد کلی سیستم تهویه به درستی انجام شود. مهمترین بخشهای سیستم تهویه یک خودرو شامل موارد زیر است:
- کولر
- بخاری
- گرمکن فرمان
- (کنترل خودکار دمای کابین) ACC
کولر خودرو چگونه کار میکند؟
شما باور کنید یا نه، هیچ دستگاه یخسازی درون کولر ماشین شما پنهان نشده است! اما هوای خنکی که از دریچهها خارج میشود، هوای گرم محیط است که در یک فرایند چندمرحلهای، گرمای آن گرفته شده است. وقتی کولر را روشن میکنید، کمپرسور، گاز مبرد سیستم را فشرده میکند که باعث افزایش فشار و دمای آن میشود. سپس این گاز از کندانسور عبور میکند و گرمای خود را از دست میدهد. معمولا در مرحله بعد، مبرد (مبرد یک ماده شیمیایی خاص با خواص ترمودینامیکی خاص است که به طور خاص برای این سیستمها طراحی شده است.) وارد گیرنده/خشککننده میشود تا رطوبت و ناخالصیها از آن گرفته شود. در ادامه مبرد وارد شیر انبساط میشود. در اینجا فشار و دمای گاز به شدت کاهش و وارد اواپراتور (تبخیرکننده) میشود. در این مرحله گاز به شدت سرد خواهد شد.
اواپراتور شبیه یک رادیاتور کوچک در پشت داشبورد است. هوا از بین این اواپراتور سرد عبور داده میشود و در این فرایند هم خنک و هم خشک میشود. سپس سیستم تهویه، این هوای خنک و بدون رطوبت را به داخل کابین هدایت میکند. در واقع سیستم تهویه مطبوع خودرو تلاش زیادی میکند تا شما هوایی تازه و خنک در خودرو داشته باشید.
علائم خرابی کولر خودرو
علائم خرابی کولر خودرو میتواند متنوع باشد و بسته به نوع مشکل متفاوت است. در ادامه چند دلیل قطع و وصلشدن کولر ماشین آورده شده است:
- جریان ضعیف هوا
- نشت آب از داشبورد
- کاهش قدرت خنککنندگی
- نشتی گاز مبرد
- خنک شدن اولیه و سپس گرم شدن هوا
- صدای غیرعادی هنگام روشن کردن کولر
- بوی نامطبوع از کولر
- حرکت نکردن کلاچ کمپرسور
- نشتی روغن
- بوی سوختگی
بخاری خودرو چگونه کار میکند؟
بخاری خودرو با استفاده از گرمای تولیدشده توسط موتور خودرو عمل میکند. در ادامه نحوه عملکرد آن را بهطور جزئیتر توضیح میدهیم:
- موتور خودرو هنگام کار گرمای زیادی تولید میکند و این گرما باعث گرمشدن مایع خنککننده در سیستم خنککننده میشود.
- سیستم خنککننده خودرو که شامل رادیاتور، مایع خنککننده و پمپ آب است، مایع گرمشده را در سراسر موتور به گردش درمیآورد تا دمای مناسب موتور حفظ شود.
- قطعهای به نام هسته بخاری (Heater Core) که یک مبدل حرارتی کوچک و مشابه رادیاتور است، در داخل داشبورد خودرو قرار دارد.
- هسته بخاری به سیستم خنککننده موتور متصل است و مسئول گرمکردن هوای داخل کابین خواهد بود.
- زمانیکه بخاری خودرو را روشن میکنید، یک فن دمنده هوا را از روی هسته داغ بخاری عبور میدهد. این کار باعث گرمشدن هوا میشود.
- سپس این هوای گرم از طریق دریچههای تهویه به داخل کابین هدایت میشود تا فضای داخل خودرو را گرم و همچنین امکان یخزدایی را فراهم کند.
اگر بخاری بهدرستی کار نکند، باید سایر علائم خرابی سیستم گرمایش خودرو بررسی شوند. در بخش بعدی به بررسی علت کار نکردن بخاری ماشین پرداختهایم.
علائم خرابی بخاری خودرو
آیا بخاری خودروی شما آنطور که باید کار نمیکند؟ رانندگی در یک خودروی سرد، بهویژه در ماههای زمستان، میتواند آزاردهنده باشد. در ادامه به بررسی 5 مورد از علائم خرابی بخاری خودرو که باید آن را بررسی کنید، پرداختهایم.
- عدم وجود هوای گرم: اگر بخاری را روشن میکنید و فقط هوای سرد احساس میکنید، احتمالا مشکلی در هسته بخاری یا موتور دمنده وجود داشته باشد.
- بوی عجیب: اگر هنگام روشنکردن بخاری متوجه بوی عجیبی از دریچهها میشوید، میتواند نشانه خرابی بخاری خودرو باشد. بوی نم یا کپک ممکن است نشان دهنده تجمع باکتری یا کپک در سیستم گرمایش باشد. بوی سوختگی میتواند نشانه یک مشکل جدیتر، مانند خرابی موتور دمنده یا مشکل در سیمکشی باشد.
- صداهای بلند: صداهای غیرعادی که از سیستم گرمایش خودرو میآیند، مانند صدای خشخش یا ضربه، میتواند نشان دهنده مشکل در موتور دمنده یا فن باشد. این صداها ممکن است نشانه قطعات شل یا شکسته باشند که به تعمیر یا تعویض نیاز دارند.
- بخار گرفتن شیشهها: اگر هنگام روشن کردن بخاری، شیشههای خودروی شما دائما بخار میگیرند، میتواند نشانه خرابی هسته بخاری باشد. یک هسته بخاری معیوب میتواند باعث نشت مایع خنککننده به داخل دریچهها شود و در نتیجه رطوبت روی شیشهها جمع شود.
- داغشدن بیشازحد موتور: اگر موتور خودروی شما بیشازحد گرم میشود یا داغتر از حد معمول کار میکند، ممکن است به دلیل خرابی بخاری خودرو باشد.
علت خرابی سیستم تهویه خودرو چیست؟
خرابی سیستم تهویهمطبوع خودرو میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. اما در این بین چند دلیل اصلی وجود دارند که از همه موارد مهمتر هستند. در ادامه به بررسی این دلایل پرداختهایم:
- کم بودن گاز مبرد: یکی از دلایل اصلی کار نکردن سیستم تهویه خودرو، کمبود گاز مبرد است. در صورت کاهش این گاز در سیستم، فرایند سرمایش بهدرستی انجام نمیشود. معمولا این کمبود به دلیل نشتی در بخشهایی مانند کمپرسور، لولهها یا شیر انبساط اتفاق میافتد و باید خیلی سریع بررسی و رفع شود.
- خرابی کمپرسور یا بخش گرمایشی: کمپرسور وظیفه فشردهسازی گاز مبرد و به جریان انداختن آن در سیستم را بر عهده دارد. مشکل در کمپرسور باعث ازکارافتادن کولر و بخاری ماشین میشود. در بسیاری از موارد، خرابی کمپرسور به تعویض کامل آن نیاز دارد.
- ایراد در فیوزها و رلهها: فیوزها و رلهها نقش انتقال و کنترل جریان برق به اجزای مختلف سیستم تهویه را دارند. اگر یکی از این قطعات آسیب ببیند، ممکن است کل سیستم از کار بیفتد و عملکرد سرمایش یا گرمایش مختل شود.
- گرفتگی در مسیر لولههای تهویه: انسداد در لولهها یا کانالهای هوا از دیگر مشکلات رایج است که میتواند باعث کاهش شدت جریان هوا شود. این گرفتگی ممکن است ناشی از تجمع گردوغبار، برگ خشک یا ذرات خارجی در مسیر عبور هوا باشد.
- خرابی ترموستات: ترموستات وظیفه کنترل دمای هوای داخل کابین را بر عهده دارد. اگر این قطعه به درستی عمل نکند، سیستم قادر نخواهد بود دمای مناسب را تنظیم کرده و در نتیجه هوای داخل خودرو یا بیشازحد گرم میشود یا به اندازه کافی خنک نمیشود.
- مشکلات سیستم برقرسانی: خرابی در سیمکشی یا قطعات الکترونیکی سیستم تهویه، ممکن است باعث اختلال در عملکرد اجزای کلیدی مانند کمپرسور یا فنها شود. معمولا این دسته از مشکلات به بررسی تخصصی توسط تعمیرکار نیاز دارد.
نحوه تشخیص عدم کارکرد سیستم تهویه خودرو
برای اینکه بتواند کارکرد نامناسب سیستم تهویه خودرو را تشخیص دهید، باید علائم خرابی آن را بشناسید. اگرچه برخی از نشانههای خرابی سیستم تهویه کاملا واضح هستند، اما بعضی علائم دیگر ممکن است به راحتی نادیده گرفته شوند. برخی از مهمترین نشانههای اختلال در عملکرد این سیستم عبارتند از:
- از دست رفتن کنترل دما
- عدم جریان هوا یا خروج فقط هوای سرد
- بخار ناگهانی و مهآلود شدن سریع کابین
- بوی غیرطبیعی از دریچههای هوا
- داغشدن بیشاز حد موتور
تفاوت سیستم تهویه دستی و اتوماتیک خودرو در چیست؟
تفاوت اصلی بین سیستم تهویه مطبوع اتوماتیک و دستی، در توانایی تنظیم دقیق دمای کابین نهفته است. در سیستمهای اتوماتیک، سرنشینان میتوانند دمای داخل خودرو را با دقتی حتی تا نیم درجه کنترل کنند. این دقت توسط مجموعهای از سنسورها و یک واحد پردازش مرکزی فراهم میشود.
در این سیستم، سنسورها بهطور مداوم دمای فضای داخلی خودرو را اندازهگیری و دادهها را به واحد پردازش ارسال میکنند. پردازشگر با تحلیل این اطلاعات، عملکرد اجزای مختلف مانند فن، کمپرسور و پمپ را تنظیم میکند تا دمای دلخواه حفظ شود.
برخی از نسخههای پیشرفتهتر سیستم تهویه اتوماتیک به سنسورهای خورشیدی هم مجهز هستند. معمولا این سنسورها که روی داشبورد قرار دارند، شدت تابش نور خورشید را اندازهگیری میکنند و بر اساس میزان گرمای ورودی به کابین، سیستم تهویه را بهطور خودکار فعال خواهند کرد یا سرعت فن و عملکرد کمپرسور را افزایش میدهند تا دمای تنظیمشده تغییر نکند.
امروزه سیستمهای تهویه مطبوع اتوماتیک امکانات متعددی از جمله امکان تنظیم مجزای دما برای سرنشینان جلو و عقب خودرو ارائه میدهند. همچنین این سیستمها میتوانند بهصورت همزمان قابلیت گرمایش و سرمایش صندلیها و فرمان را نیز فعال کنند تا راحتی بیشتری برای سرنشینان فراهم شود.
نکات نگهداری از سیستم تهویه مطبوع خودرو
برای اینکه سیستم تهویه مطبوع خودرو همیشه عملکرد مطلوبی داشته باشد و در فصول گرم و سرد سال بهدرستی کار کند، رعایت برخی نکات نگهداری ضروری است. در ادامه به مهمترین نکات اشاره میکنیم:
- فیلتر کابین را هر ۱۵ هزار کیلومتر تعویض کنید.
- دریچههای هوا را رو به بالا تنظیم کنید.
- پیش از روشن کردن کولر در هوای گرم، باید عمل تهویه را انجام دهید.
- در سرعتهای بالا از کولر استفاده کنید.
- کولر در دور موتور پایین را در دور موتور پایین روشن کنید.
- در شرایط خاص از کولر به صورت هوشمندانه استفاده کنید.
- از سیستم تهویه ماشین به صورت منظم استفاده کنید.
جمعبندی
سیستم تهویه خودرو تنها وسیلهای برای راحتی سرنشینان نیست؛ بلکه نقش مهمی در سلامت، ایمنی و تجربه رانندگی دارد. آشنایی با اجزای این سیستم، نحوه عملکرد آن و همچنین علائم خرابی کولر و بخاری، به شما کمک میکند تا مشکلات احتمالی را زودتر تشخیص دهید و از هزینههای سنگین و شرایط نامناسب جلوگیری کنید. پس اگر میخواهید در تابستانی داغ یا زمستانی سرد، سفرهایی دلپذیر داشته باشید، نگهداری و سرویس منظم سیستم تهویه را جدی بگیرید.
سوالات متداول:
چگونه میتوانم عملکرد سیستم تهویه خودرو را بهبود ببخشم؟
برای بهبود عملکرد سیستم تهویه، باید فیلتر هوای کابین را بهصورت دورهای تعویض کنید، مسیرهای خروج هوا را تمیز نگه دارید، از گاز خنککننده مناسب و کافی استفاده کنید و در صورت وجود بوی نامطبوع یا ضعف در خنککنندگی، سیستم را توسط یک تعمیرکار متخصص بررسی کنید.
آیا استفاده از سیستم تهویه در مصرف سوخت تاثیر دارد؟
بله؛ روشن بودن کمپرسور کولر بهویژه در خودروهای قدیمیتر باعث افزایش مصرف سوخت میشود؛ چراکه موتور خودرو برای تامین نیروی کمپرسور به سوخت بیشتری نیاز دارد.
چگونه میتوانم بفهمم که فیلتر هوای سیستم تهویه نیاز به تعویض دارد؟
کاهش شدت جریان هوا، ایجاد بوی نامطبوع در کابین یا افزایش گردوغبار داخل خودرو میتواند نشانه کثیفشدن یا گرفتگی فیلتر هوا باشد. معمولا توصیه میشود فیلتر هوا هر ۱۵ تا ۲۰ هزار کیلومتر شود.
آیا استفاده از حالت گردش داخلی در سیستم تهویه بهتر است؟
حالت گردش داخلی در مواقعی مانند گرمای شدید، ورود بوهای ناخوشایند یا آلودگی هوای بیرون مفید است؛ چراکه هوای داخل کابین را به گردش در میآورد و خنککنندگی سریعتری ایجاد میکند. اما استفاده طولانیمدت از این حالت باعث کاهش کیفیت هوای داخل کابین و افزایش رطوبت میشود. بنابراین باید فقط در مواقع خاص استفاده شود.
آیا میتوانم خودم سیستم تهویه خودرو را تعمیر کنم؟
برخی موارد ساده مانند تعویض فیلتر هوا، بررسی فیوزها یا تمیزکردن دریچههای هوا را میتوانید خودتان انجام دهید. اما برای مواردی مانند نشت گاز، خرابی کمپرسور یا مشکلات برقی، باید به تعمیرکار حرفهای مراجعه کنید.